Homo dynamicus Szkic z antropologii wiktoryńskiej
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
W artykule znajdziemy odpowiedź na pytanie o to, jak postrzegali człowieka wiktoryni, czyli kanonicy regularni, którzy żyli w podparyskim opactwie św. Wiktora założonym przez Wilhelma z Champeaux. Złoty okres rozwoju formacji, jaką tworzyli, przypada na wiek XII. W tekście oparto się na dziełach Hugona ze św. Wiktora, początkodawcy programu wiktoryńskiego, którego idee rozwijali potem wiktoryni kolejnych generacji. Zasadnicza teza przedkładanego opracowania brzmi następująco: człowiek jest dla wiktorynów bytem dynamicznym – stąd tytułowe wyrażenie homo dynamicus. Studium dzieli się na dziewięć części. W każdej z nich omówiony zostanie zwięźle jeden z wymiarów dynamizmu, jaki w przekonaniu autorów wiktoryńskich jest właściwy człowiekowi.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Przyjęto 2025-07-28
Opublikowano 2025-10-01
Bibliografia
Hugo de Sancto Victore, De archa Noe, ed. P. Sicard, Turnhout 2001 (Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis = Hugonis de Sancto Victore Opera).
Hugo de Sancto Victore, De beatae Mariae virginitate, ed. P. Sicard, B. Jollès, 7, Turnhout 2000 (Sous la règle de Saint Augustin 7).
Hugo de Sancto Victore, De fructibus carnis et spiritus, w: PL 176, ed. J.-P. Migne, Parisiis 1854.
Hugo de Sancto Victore, De institutione novitiorum, ed. H.B. Feiss, P. Sicard, Turnhout 1997 (Sous la règle de Saint Augustin 3 = O wychowaniu nowicjuszy, tłum. Ł. Libowski, w: Ł. Libowski, Hugona ze Świętego Wiktora De institutione novitiorum – wstęp, przekład, komentarz, Lublin 2022 [komputeropis].
Hugo de Sancto Victore, De laude caritatis, ed. H.B. Feiss, P. Sicard, Turnhout 1997 (Sous la règle de Saint Augustin 3).
Hugo de Sancto Victore, De sacramentis christianae fidei, w: PL 176, ed. J.-P. Migne, Parisiis 1854.
Hugo de Sancto Victore, De substantia dilectionis, ed. R. Baron, Paris 1969 (Sources chretiennes, vol. 155) = O substancji miłości, tłum. M. Buraczewski, Ł. Libowski, P. Wilk, w: Mądrość wiktorynów. Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, red. W. Bajor [i in.], Lublin – Kęty 2023 (Biblioteka Europejska), [w druku].
Hugo de Sancto Victore, De vanitate rerum mundanarum, ed. C. Giraud, Turnhout 2015 (Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis 269 = Hugonis de Sancto Victore Opera 4).
Hugo de Sancto Victore, Didascalicon de studio legendi, ed. Ch.H. Buttimer, Washington 1939 (Studies in Medieval and Renaissance Latin 10) = Didascalicon, czyli co i jak czytać, tłum. P. Pludra-Żuk, wst. J. Soszyński, kom. P. Pludra-Żuk, J. Soszyński, Warszawa 2017 (Bibliotheca Litterarum Medii Aevi 4).
Hugo de Sancto Victore, Epitome Dindimi in philosophiam, ed. R. Berndt, J.L. Narvaja, Münster 2017 (Hugonis de Sancto Victore Opera 1).
Hugo de Sancto Victore, Epitome Dindimi in philosophiam, ed. R. Baron, Notre Dame 1966 (Publications in Mediaeval Studies 20).
Hugo de Sancto Victore, In Salomonis Ecclesiasten homiliae XIX, w: PL 175, ed. J.-P. Migne, Parisiis 1854 = M.J. Janecki, „Adamie, gdzie jesteś?”. Dialogiczna egzegeza Hugona ze św. Wiktora we fragmencie jego „Super Ecclesiasten”, „Biblica et Patristica Thoruniensia”, 15(2022), nr 2, s. 21–40.
Hugo de Sancto Victore, Sententiae de divinitate, ed. A.M. Piazzoni, w: A.M. Piazzoni, Ugo di San Vittore ‘auctor’ della „Sententiae de divinitate”, „Studi Medievali”, 23(1982), s. 861–955.
Hugo de Sancto Victore, Super Canticum Mariae, ed. B. Jollès, Turnhout 2000 (Sous la règle de Saint Augustin 7).
A Companion to the Abbey of Saint Victor in Paris, red. H. Feiss, J. Mousseau, Leiden – Boston 2017 (Brill’s Companions to the Christian Tradition, vol. 79).
Bajor W., „Pulchrum esse”. The Role of Beauty in the Educational Programme of the Parisian St. Victor School, „Argument”, 12(2022), nr 2, s. 293–309.
Bajor W., „Zbawcze piękno” w teorii estetycznej wiktorynów, „Roczniki Kulturoznawcze”, 3(2012), s. 67–81.
Bynum C.W., „Docere verbo et exemplo”. An Aspect of Twelfth-Century Spirituality, Missoula 1979 (Harvard Theological Studies 31).
Coolman B.T., Beauty in Hugh of St. Victor. The First Christian Theological Aestetics?, w: Beauty and the Good. Recovering the Classical Tradition from Plato to Duns Scotus, red. A.M. Ramos, Washington 2020, s. 206–235 (Studies and the History of Philosophy 62).
Janecki M.J., Hugon ze św. Wiktora. „Magister victorinum”, w: Mądrość wiktorynów. Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, red. W. Bajor [i in.], Lublin – Kęty 2023 (Biblioteka Europejska), [w druku].
Janecki M.J., „Omnia disce”. Mistrza Hugona ze św. Wiktora rady dla studentów, „Studia Antyczne i Mediewistyczne”, 15(2017), nr 50, s. 159–166.
Karfíková L., „De esse ad pulchrum esse”. Schönheit in der Theologie Hugos von St. Victor, Turnhout 1998 (Bibliotheca Victorina 8).
Libowski Ł., „Ze zmartwychwstającym Panem wszystko wespół zmartwychwstaje”. Kąpiel paschalna, „Nowiny Raciborskie”, 2023, nr 14, s. 10–11.
Libowski Ł., Adam ze św. Wiktora. „Egregius versificator”, w: Mądrość wiktorynów. Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, red. W. Bajor [i in.], Lublin – Kęty 2023 (Biblioteka Europejska), [w druku].
Libowski Ł., Kajdany, więzienie, uzda, jarzmo, pęta. Hugona ze Świętego Wiktora rozumienie karności, czyli wykład zawartości drugiej części jego traktatu „De institutione novitiorum” (rozdziały X–XXI), w: Wybrane aspekty formacji chrześcijańskiej, red. D. Kiełb, M. Powęska, Rzeszów 2022, s. 127–150.
Libowski Ł., Słudzy harmonii. Sekwencja „Ex radice caritatis” Adama ze św. Wiktora jako wiktoryński program życia, w: Mądrość wiktorynów. Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, red. W. Bajor, M.J. Janecki, Ł. Libowski, D. Poirel, Lublin
– Kęty 2023 (Biblioteka Europejska), [w druku].
L’abbaye parisienne de Saint-Victor au Moyen Âge. Communications présentées au XIIIe colloque d’humanisme médiéval de Paris (1986–1988), red. J. Longère, Paris – Turnhout 1991 (Bibliotheca Victorina 1).
L’école de Saint-Victor de Paris. Influence et rayonnement du Moyen Âge à l’époque moderne, red. D. Poirel, Paris – Turnhout 2010 (Bibliotheca Victorina 22).
„Omnium expetendorum prima est sapientia”. Studies on Victorine Thought and Influence, red. D. Poirel [i in.], Turnhout 2021 (Bibliotheca Victorina 29).
Poirel D., Dieu, la nature et l’homme. La place de la beauté dans l’œuvre d’Hugues de Saint-Victor, w: Le beau et la beauté au moyen âge, red. O. Boulnois, I. Moulin, Paris 2018, s. 93–122.
Poirel D., Introduction, w: L’œuvre de Hugues de Saint-Victor, t. 1, Turnhout 1997, s. 7–17 (Sous la règle de Saint Augustin 3).
Poirel D., Przechadzając się po krużgankach u św. Wiktora... Prolog, tłum. M.J. Janecki, w: Mądrość wiktorynów. Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, red. W. Bajor, [i in.], Lublin – Kęty 2023, (Biblioteka Europejska), [w druku].
Poirel D., The Spirituality and Theology of Beauty in Hugh of St. Victor, w: From Knowledge to Beatitude. St. Victor, Twelfth-Century Scholars, and Beyond. Essays in Honor of Grover A. Zinn, Jr, red. A. Matter, L. Smith, Notre Dame 2013, s. 247–280.
Poirel D., Wprowadzenie do filozofii wiktoryńskiej, tłum. M.J. Janecki, w: Mądrość wiktorynów. Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, red. W. Bajor [i in.], Lublin – Kęty 2023 (Biblioteka Europejska), [w druku].
Poirel D., Hugues de Saint-Victor, Paris 1998 (Initiations au Moyen-Age).
Rorem P., Hugh of Saint Victor, Oxford 2009 (Great Medieval Thinkers).
Sicard P., Harmonia między wszystkim i wszystkimi. Ewokacje, tłum. M.J. Janecki, w: Adam ze św. Wiktora, Sekwencje, tłum. T. Gacia, Ł. Libowski, M.H. Nowak, A. Strycharczuk, A. Wilczyński, P. Wilk, wst. P. Sicard, A. Strycharczuk, red. Ł. Libowski, A. Strycharczuk, Lublin 2023, s. 41–46 [tekst fr. na s. 35–40].
Sicard P., Hugues de Saint-Victor et son école, Turnhout 1991 (Témoins de Notre Histoire 2).
Strycharczuk A., Adam ze Świętego Wiktora i jego dorobek poetycki, w: Adam ze św. Wiktora, Sekwencje, tłum. T. Gacia, Ł. Libowski, M.H. Nowak, A. Strycharczuk, A. Wilczyński, P. Wilk, wst. P. Sicard, A. Strycharczuk, red. Ł. Libowski, A. Strycharczuk, Lublin 2023, s. 19–34.
Zembrzuski M., „O miłości! Cóż mogę o tobie powiedzieć?”. Hugona ze św. Wiktora pochwała miłości, StV, 55(2017), nr 1, s. 159–180.