Działalność ks. prof. Józefa Kruszyńskiego we Włocławku (1894–1923, 1945–1953)
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
Ks. Józef Kruszyński, to jedna z najciekawszych postaci w dziejach diecezji włocławskiej, żył na przełomie XIX i XX. We Włocławku zauważamy go najpierw jako studenta-kleryka (1894-1899), a dalej jego działalność, jako profesora i wychowawcy w Seminarium Duchownym (1904-23 i 1945-53), jako członek Rady Miasta (1917-19), prekursor nowych metod duszpasterskich, które realizował jako dyrektor drukarni i wydawnictwa (1915-1923), autor podręczników i innych pozycji z zakresu Pisma świętego i innych dziedzin. W Lublinie natomiast zauważamy jego osiągnięcia naukowe i piastowany przez niego urząd rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, a później wikariusz generalny diecezji lubelskiej.
Jego zwolennicy widzieli w nim przede wszystkim biblistę, wykorzystującego każdą wolną chwilę do pracy, czy to w bibliotekach Anglii, czy wędrując na Bliskim Wschodzie dla poznania Ziemi świętej i pogłębienia wiedzy o Jezusie Chrystusie. Natomiast przeciwnicy widzieli w nim tylko i wyłącznie antysemitę.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Przyjęto 2026-07-10
Opublikowano 2026-10-03
Bibliografia
I. Źródła rękopiśmienne i maszynopisy:
1. Archiwum Diecezji Włocławskiej (ADWł):
AKDWł, Akta pers. 159. Akta ks. Kruszyńskiego J. (1877-1953). Właściwie jest to pakunek zawierający kilka elementów: Teczkę personalną 159; Luźne dokumenty kurialne, Rękopisy przygotowywanych artykułów, J. Kruszyński, Spis chronologiczny wydawnictw książkowych i głównych artykułów drukowanych w rożnych czasopismach sporządzony w roku 1948 na prośbę i własności ks. Stanisława Librowskiego i własność ks. Stanisława Librowskiego dyrektora Archiwum Diecezjalnego we Włocławku (k.80-83), Notatki własne od 1.01.1911 (tytuł nadany) zapiski właściciela zawierające: rozliczenie przychodów i rozchodów, ilość wersów napisanych dla „Głosu Wiary”, ilość wierszy dla „Gazety Niedzielnej”, księga stypendiów mszalnych, stopnie naukowe nadane w Uniwersytecie Lubelskim od 17.06.1925 (119 tytułów), wykaz artykułów napisanych do „Ateneum Kapłańskiego” i innych czasopism, ważniejsze chronologiczne wydarzenia z mojego życia. Przyjęto do Archiwum z Biblioteki WSD we Włocławku 20.06.1994.
2. Archiwum Biblioteki WSD we Włocławku:
Liber actorum in Seminario Wladislav[iense] 1883-1903, sygn.. A. Sem 14. (Protokoły posiedzeń Rady Profesorów Seminarium Duchownego we Włocławku)
Kronika WSD Włocławek, t.1, z lat 1945-1966;
II. Źródła drukowane:
Nominacje, KDWł, t. 43(1949), s. 147.
RDWł 2020, s. 1000.
Rozporządzenia diecezjalne, KDWł, t.42(1948), s. 131.
Rozporządzenia diecezjalne, Dekret erekcyjny parafii Wniebowzięcia NMP we Włocławku, KDWł, t. 41(1947), s. 27-29.
SchK-K 1894, s. 123; 1895, s. 17. 1896, s. 17. 1897, s. 17. 1898, s. 17. 1899, s. 16; 1900, s. 16; 1901, s. 16; 1902, s. 16; 1903, s. 16; 1904, 62; 1905, s. 10, 15, 62; 1906, s. 14; 1907, s. 14, 16; 1908, s. 14, 16, 36; 1909, s. 14, 17; 1910, s. 13, 14, 17; 1911, s. 14, 17; 1912, s. 14, 17; 1913, s. 14, 15, 17, 56; 1914, s. 15, 16, 18, 58; 1915, s. 14, 15, 17; 1916, s. 14, 15, 17, 24; 1917, s. 16, 17, 21, 57; 1918, s. 15, 16, 20, 56; 1919, s. 13, 15, 18, 78; 1920, s. 66; 1921, s. 22, 24, 28; 1922, s. 17, 28; 1923, 17; 1924, s. 16, 17;
Spis Kapłanów Diecezji Włocławskiej, według stanu na 1.12.1945, KDWł, t. 39 (1945), s. 78-79-78.
III. Opracowania:
Bagrowicz J., Wyszyński Stefan, WłSb, t.1, Włocławek 2004, s. 182-185;
Bagrowicz J., Radziszewski Idzi Benedykt, WłSb, t. 2, Włocławek 2005, s. 152-154;
Biela A., Idzi Radziszewski. Charyzmatyczny psycholog, Lublin 2018;
Cieślak B, Profesorowie prawa kanonicznego, w: 425 lat Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku, Włocławek 1997, s. 17-18.
Chodyński S., Seminarium Duchowne, Włocławek 1904;
Dębiński J., Czapla Piotr, WłSb, t. 3, Włocławek 2005, s. 33-35.
Dębiński J., Kruszyński Józef, WłSb, t. 3, Włocławek 2005, s.96;
Dębiński J., Duchowieństwo rzymskokatolickie diecezji włocławskiej w latach 1918-1930, Toruń 2010;
Frątczak J. Złoty jubileusz ks. inf. Józefa Kruszyńskiego, KDWł, 43(1949), s. 231-232; Kronika WSD, t.1(1945-1966), s. 89-91
Frątczak W., A.K. Bereśniewicz, w: Zasłużeni dla Włocławka (XIII-XX wiek), red. M. Wojciechowski, Włocławek 1991, s. 23-24.
Frątczak W., S. K. Zdzitowiecki, w: Zasłużeni dla Włocławka (XIII-XX wieku), red. M. Wojciechowski, Włocławek 1991, s. 226-227;
Frątczak W., Duchowieństwo dekanatu tureckiego w świetle zarządzenia bpa Aleksandra Bereśniewicza z 6.03.1884, Teologia i Człowiek, 18(2011), s. 226-227.
Frątczak W., Zdzitowiecki Stanisław Kazimierz, w: WłSb, t. 1, Włocławek 2004, s. 186-188;
Gruszczyńska M., Organizacja władz miejskich Włocławka w latach 1918-1939, w: Włocławek. Dzieje miasta, t. 2, Włocławek 2001, s. 86-140.
Hanc W., Kremer Piotr, WłSb, t. 2 (2005), s. 91-93.
Kamińska I., Aspis z d. Hecker Aleksandra, WSłb, t.1, Włocławek 2004, s. 14-15.
Kujawski W., Bereśniewicz Aleksander Kazimierz, w: WłSb, t. 3, Włocławek 2005, s. 9;
Kujawski W., Krynicki Władysław Paweł, WłSb, t. 6, Włocławek 2011, s. 67-69;
Kupisiński Z., Kruszyński Józef, w: EK, t. 9, Lublin 2002, kol. 1389-1390.
Librowski S., Kruszyński Józef, w: Polski Słownik Biograficzny, t.15/1, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 442-443;
Librowski S., Bereśniewicz Aleksander Kazimierz, w: EK, t. 2, Lublin 1995, kol. 282-283;
Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce, Warszawa 2000, kol. 230-231;
Pawlak M., Steinbok Janina, w: WłSb, t. 2, Włocławek 2005, s. 165-166.
Pawlak Z., Z dziejów nauczania filozofii w seminarium duchownym we Włocławsku, Włocławek 2019, s. 41-56; 73-92; 129-148.
Pluskota E., Działalność biblijna ks. J. Kruszyńskiego, Włocławek 1971, mszps. Biblioteka WSD Włocławek.
Pogorzelski W., Sieradz, Włocławek 1927.
Politowski L., Wykładowcy liturgii, w: 425 lat Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku, Włocławek 1997, s. 59;
Poniński A., Borowski Antoni, WłSb, t.1, Włocławek 2004, s. 30-32;
Poniński A., Czajka Stanisław, WłSb, t. 2, Włocławek 2005, s. 41-42;
Poniński A., Jasiński Włodzimierz Bronisław, WłSb, t.2, Włocławek 2005, s.75-77;
„Przegląd Kulturalny” 29.01.-4.02.1953, s. 1.
Powrót ks. Infułata Kruszyńskiego do Włocławka, KDWł, t. 39(1945), s. 93-95.
Rurka K., Kruszyński Józef, w: Słownik Polskich Teologów Katolickich 1918-1981, t.6, Warszawa 1983, s. 215-222;
Rurka K., Józef Kruszyński, w: Zasłużeni dla Włocławka (XII-XX wiek), Włocławek 1991, s.102;
Rurka K., Kossowski Henryk Piotr h. Dołęga, WSłb, t. 1, Włocławek 2004, s. 73-75.
Rurka K., Fulman Marian Leon, WłSb, t. 3, Włocławek 2005, s. 48-50.
Rurka K., Rektorzy, wicerektorzy, prefekcie…, w: 425 lat Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku, Włocławek 1997, s. 132-133;
Sprawozdanie z działalności WSD we Włocławku w latach 1945-1970, opracował K. Rurka, Włocławek 2019, s. 15. (skrót. Sprawozdanie WSD 1945-1970);
Starczewski Ł., Proboszczowie parafii katedralnej ks. Józef Kruszyński, Przewodnik Katolicki nr 26 z dnia 26.06.2011, s. V.
Szygenda Z., Wykładowcy muzyki i śpiewu, w: 425 lat Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku, Włocławek 1997, s. 124-125;
Wajer J., Życie kulturalne miasta, w: Włocławek. Dzieje miasta, t. 2, Włocławek 2001, s. 170-220.
Waszkiewicz Z., Życie polityczne Włocławka w latach 1918-1939, Włocławek. Dzieje miasta, Włocławek 2001, s. 11-85.
Widera M., Biskup Stanisław Zdzitowiecki (1854-1927) – główne kierunki działalności w diecezji kujawsko-kaliskiej (włocławskiej), AK, t. 183 (2024), z. 2(693), s. 264-287.
Witczak H., Działalność zakonów i zgromadzeń zakonnych na rzecz społeczności Włocławka, Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, t. 35, Włocławek 2020, s. 31-60;
Witczak H., Ks. Idzi Radziszewski – uczeń i student, StWł 24(2022), s. 9-35.
Witczak H., Ks. Stanisław Chodyński – wykładowca i rektor Seminarium Duchownego, historyk diecezji włocławskiej, AK, t. 183(2024), z. 2(693), s. 288-313.