Hume’owska krytyka cudów a zasada domknięcia przyczynowego świata fizycznego Rekonstrukcja pojęcia cudu w teologii fundamentalnej w dialogu ze współczesną fizyką fundamentalną
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
Relacja między teologią fundamentalną a fizyką fundamentalną należy do kluczowych obszarów dialogu interdyscyplinarnego. Artykuł rekonstruuje pojęcie cudu w teologii fundamentalnej w dialogu z hume’owską krytyką cudów i zasadą domknięcia przyczynowego. Metoda to analiza tekstów źródłowych (Hume, Gibb, Polkinghorne, Russell, Pabjan), studium tabelaryczne i synteza filozofii nauki oraz fizyki (indeterminizm kwantowy, teoria chaosu).
Hume’owska definicja cudu jako naruszenia prawa natury opiera się na niekoniecznych założeniach ontologicznych i epistemologicznych. Zasada domknięcia dopuszcza rewizje uwzględniające zdarzenia umożliwiające oraz ontologiczną otwartość na poziomie kwantowym i chaotycznym. Rekonstrukcja ujmuje cud jako osobowy znak dialogu Boga z człowiekiem – transcendentną przyczynowość kompatybilną z naukowym opisem rzeczywistości.
Wnioski wskazują na możliwość komplementarnego dialogu nauki i wiary w ontologicznie otwartym świecie.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Przyjęto 2026-06-18
Opublikowano 2026-10-03
Bibliografia
Źródła
Hume, D. Badania dotyczące rozumu ludzkiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1977.
Opracowania
Barbour, I. G. Five Models of God and Evolution. W: Philosophy, Science and Divine Action, red. F. L. Shults, N. Murphy i R. J. Russell, 17–52. Leiden; Boston: Brill, 2009.
Bugajak, G. Czy procesy naturalne mogą realizować cele nadnaturalne? „Roczniki Filozoficzne” 68 (2020), nr 4: 89–109.
Bylica, P. Współczesny teizm naturalistyczny z punktu widzenia modelu poziomów analizy. Problem działania sfery nadnaturalnej w przyrodzie. Zielona Góra: Instytut Filozofii Uniwersytetu Zielonogórskiego, 2016.
Gibb, S. The Causal Closure Principle. „The Philosophical Quarterly” 65 (2015), nr 261: 626–647.
Heller, M. Nowa fizyka i nowa teologia. Wyd. 3 poprawione. Kraków: Copernicus Center Press, 2014.
Heller, M. i J. Życiński. Wszechświat i filozofia. Wyd. III uzupełnione. Kraków: Copernicus Center Press, 2015.
Larmer, R. A. H. Water Into Wine? An Investigation of the Concept of Miracle. Montreal & Kingston: McGill-Queen’s University Press, 1988.
McGrew, T. i R. Larmer. Miracles. W: The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2024 Edition), red. E. N. Zalta i U. Nodelman. https://plato.stanford.edu/archives/sum2024/entries/miracles/, 2024.
Pabjan, T. Nieinterwencjonistyczny model działania Boga w świecie przyrody. „Tarnowskie Studia Teologiczne” 35 (2016), nr 1: 33–49.
Panasiuk, K. Ewolucja pojęcia cudu we współczesnej teologii fundamentalnej. „Studia Bydgoskie” 2 (2008): 53–77.
Plantinga, A. Divine Action in the World. „Ratio” 19 (2006), nr 4: 495–504.
Plata, Ł. Rola cudu w teologii fundamentalnej po soborze watykańskim II. Refleksja na podstawie analizy wybranych podręczników akademickich. „Tarnowskie Studia Teologiczne” 41 (2022), nr 1: 111–128.
Polkinghorne, J. Belief in God in an Age of Science. New Haven, CT: Yale University Press, 1998.
Polkinghorne, J. Faith, Science and Understanding. New Haven, CT: Yale University Press, 2000.
Polkinghorne, J. Theology in the Context of Science. London: SPCK; New Haven, CT: Yale University Press, 2009.
Polkinghorne, J. C. Physical Process, Quantum Events, and Divine Agency. W: Quantum Mechanics: Scientific Perspectives on Divine Action, red. R. J. Russell, P. Clayton, K. Wegter-McNelly i J. Polkinghorne, 181–190. Vatican City State: Vatican Observatory Foundation; Berkeley, CA: Center for Theology and the Natural Sciences, 2001.
Qureshi-Hurst, E. Outstanding Issues with Robert Russell’s NIODA Concerning Quantum Biology and Theistic Evolution. „Zygon” 56 (2021), nr 1: 75–95.
Rusecki, M. Traktat o cudzie. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2006.
Russell, R. J. Quantum Physics and the Theology of Non-Interventionist Objective Divine Action. W: The Oxford Handbook of Religion and Science, red. P. Clayton i Z. Simpson, 579–595. Oxford: Oxford University Press, 2006.
Sharp, J. C. Miracles and the ‘Laws of Nature’. „Scottish Bulletin of Evangelical Theology” 6 (1988), nr 1 (Spring): 1–19.
Shults, F. L. A Philosophical Introduction to ‘Divine Action’. W: Philosophy, Science and Divine Action, red. F. L. Shults, N. Murphy i R. J. Russell, 1–15. Leiden; Boston: Brill, 2009.
Wojtysiak, J. Davida Hume’a ‘O cudach’. Analiza krytyczna. „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 20 (2011), nr 4 (80): 221–241.
Wojtysiak, J. Racjonalność wiary w cuda: dialog z Davidem Hume’em. W: Biblioteka Teologii Fundamentalnej 6, red. [brak redaktora podanego], 81–106. 2011.