Teologiczne Towarzystwo Naukowe Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku
W mroku tajemnicy... 40 lat po śmierci bł. ks. Jerzego Popiełuszki
Po czterdziestu latach od śmierci ks. Jerzego Popiełuszki wiemy więcej, ale nadal nie wszystko. Prócz niepodważalnych faktów kto został za to skazany i gdzie znaleziono ciało księdza, reszta – odtworzona mimo niedokończonych śledztw – jest bardziej wnioskowaniem z ułamkowych pewników. Zestawienie wersji oficjalnej, stanowiącej podstawę aktu oskarżenia, z kłamstwami, przemilczeniami, manipulacjami podczas rozprawy pokazuje, i to nadal tylko częściowo, jak wielowarstwowa była tzw. sprawa Popiełuszki. Prócz odrażającego sposobu pozbawienia go życia, dramatyczną treścią tej zbrodni były wyrachowania polityczne. Władze, które nieustannie czyniły zarzut „mieszania się Kościoła do polityki”, same, z działań ludzi Kościoła, uczyniły instrument polityki. Ta śmierć, mimo upływu lat, nadal domaga się wyjaśnienia i zrozumienia, czym faktycznie była w dziejach Polski i Kościoła.
Prawa autorskie (c) 2025 Studia Włocławskie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Wątpliwości dotyczące okoliczności śmierci ks. Jerzego Popiełuszki
Przyjęta i obecnie powszechnie funkcjonująca wersja wydarzeń w sprawie porwania i zamordowania ks. Jerzego Popiełuszki oparta jest głównie na ustaleniach z oficjalnego śledztwa z 1984 r. oraz z procesu osób uznanych za zabójców księdza. Wszystko wskazuje na to, że jest ona nieprawdziwa. Największe zasługi w ustaleniu tego faktu należą do prokuratora Andrzeja Witkowskiego, który w latach 1991–1992 i 2001–2004 prowadził śledztwo w sprawie porwania i zabicia księdza. Odkrycia dokonane przez prokuratora opisał najpełniej dziennikarz Wojciech Sumliński w książce Kto naprawdę go zabił? (Warszawa 2005). Kontynuację jego dociekań stanowiły ustalenia historyków i dziennikarzy. Artykuł omawia wątpliwości podważające wersję procesową i próbuje odtworzyć możliwy, hipotetyczny przebieg wypadków.
Zabójstwo ks. Jerzego Popiełuszki i jego wpływ na stosunki państwo-Kościół – z perspektywy Episkopatu Polski
Tekst w syntetyczny sposób przedstawia podejście Episkopatu Polski do zabójstwa księdza Jerzego Popiełuszki. Podjęte zagadnienie ukazane jest w szerokim kontekście relacji państwo-Kościół. Omówiono także relacje hierarchii kościelnej z władzami komunistycznymi w ciągu kilku miesięcy po zamordowaniu kapelana Solidarności. Zwrócono uwagę, że generalne podejście Episkopatu okazało się w istocie zbyt umiarkowane i podatne na sugestie komunistów, zwłaszcza wersję wydarzeń propagowaną przez Wojciecha Jaruzelskiego.
Wkład bł. ks. Jerzego Popiełuszki w kaznodziejstwo patriotyczne
Kazania patriotyczne są głęboko wpisane w tradycje kaznodziejstwa polskiego. Podczas niewoli narodowej sprzyjały zachowaniu polskości, podtrzymując dążenia niepodległościowe, a w historii najnowszej przeciwstawiały się zniewoleniu komunistycznemu. W artykule ukazano istotę kaznodziejstwa patriotycznego, zestawiono jego wielkie tematy i przybliżono wkład bł. ks. Jerzego Popiełuszki: głoszenie chrześcijańskich ideałów sprawiedliwości społecznej; obronę podstawowych praw ludzkich i godności człowieka jako dziecka Bożego; niewdawanie się w powierzchowne polemiki o bieżących zagadnieniach społeczno-politycznych, lecz sięganie do fundamentów ewangelicznej nauki o człowieku.
Miejsca pamięci oraz ośrodki kultu bł. ks. Jerzego Popiełuszki w Polsce. Szkic tematu
Ks. Jerzy Popiełuszko był obrońcą godności ludzi pracy, zatroskanym o wytrwałe i bezkompromisowe zwyciężanie zła dobrem i fałszu prawdą, który został zamordowany przez funkcjonariuszy polskiego aparatu bezpieczeństwa komunistycznego systemu, pogardzającego religią i prześladującego ludzi. Taka osoba nie może pozostać obojętna nie tylko dla katolików, ale też chrześcijan innych Kościołów i wspólnot eklezjalnych, oraz tych, którzy kierują się w swoim życiu światopoglądami innymi niż religijne. Jej dziedzictwo należy ochraniać i zachować dla pokoleń, które nadejdą. Artykuł zestawia podstawowe informacje o miejscach pamięci związanych z ks. Jerzym Popiełuszką i ośrodkach jego kultu oraz sygnalizuje potrzebę badawczą poszerzenia tego zestawienia o informacje szczegółowe i inne sposoby upamiętnienia.
Rozwój kult bł. ks. Jerzego Popiełuszki w diecezji włocławskiej w latach 1984-2024. Próba podsumowania
Przez fakt odnalezienia ciała zamordowanego ks. Jerzego Popiełuszki 30 października 1984 r. w Wiśle przy włocławskiej tamie miejsce to stało się niemal od razu celem pielgrzymek. Odtąd miasto Włocławek i lokalny Kościół związane zostały trwałymi więzami z duchowym dziedzictwem krwi przelanej przez tego męczennika. Upamiętniano go także w innych miejscowościach znajdujących się na terenie diecezji od momentu jego śmierci po czasy nam współczesne. Jego kult przybrał oficjalne formy po beatyfikacji. Analiza rozwoju kultu męczennika na terenie diecezji włocławskiej pokazuje, że w skali Polski, jest ona ośrodkiem, gdzie kult ks. Jerzego oraz pamięć o świadectwie jego życia i męczeństwa należy do najprężniejszych.
Polskojęzyczna bibliografia w wyborze dotycząca patriotycznego wymiaru nauczania bł. ks. Jerzego Popiełuszki (1947-1984)
„Rzeka wody życia z tronu Boga i Baranka”
Większość podręczników teologii trynitarnej, kiedy podejmuje kwestię Trójcy Świętej w Nowym Testamencie, nie odnosi się prawie w ogóle do Księgi Apokalipsy. W różnych traktatach De Deo uno et trino tekst Apokalipsy raczej nie jest cytowany. Niniejszy artykuł pragnie odpowiedzieć na ten brak i zaproponować analizę fragmentów, w których autor Apokalipsy opisuje rzeczywistość Bożą w sposób trynitarny. Proponujemy takie odczytanie wybranych fragmentów ostatniej księgi Biblii, aby uchwycić w pierwszym doświadczeniu liturgicznym wspólnoty kościelnej żywą obecność Trójcy Świętej i odnaleźć miejsca, w których autor odnosi się do Boga w Jego trynitarnej tożsamości. Apokalipsa jest księgą złożoną i trudną do rozszyfrowania, ale objawiony sekret i objawiona tajemnica – „objawienie Jezusa Chrystusa, które dał mu Bóg” (Ap 1, 1) – dotyczą właśnie imienia Boga, Jego trynitarnej natury, relacji trynitarnych ad intra i ad extra oraz sposobu działania właściwego Trójcy Świętej, wobec której Szatan zorganizował się, powołując własną formacją triadyczną. Jednak trzy Osoby Boskie rządzą światem według swej Boskiej wszechmocy, tak że pokonały już Szatana w niebie, a teraz podbiją go tu, na ziemi, prosząc z tronu niebieskiego, aby Kościół z Nimi panował. Symbolika Apokalipsy nie została jeszcze w pełni odkryta, dlatego wciąż stanowi obietnicę, że studiując Księgę Apokalipsy, dowiemy się jeszcze więcej o obliczu Boga w Trójcy Jedynego.
Wynalezienie mikroskopu w XVII wieku było jednym z bodźców powodujących duże zainteresowanie śniegiem, jego pochodzeniem, miejscem w przyrodzie, a zwłaszcza formą płatków śniegu. W artykule przedstawiono badania naukowe z XVII i XVIII wieku oraz głębsze pochylenie się teologów nad śniegiem jako jednym z elementów przyrody, wskazujących na istnienie i atrybuty Boga oraz jako środek pozwalający na sformułowanie nauk wzbogacających życie duchowe. Chiono-teologia, czyli teologia śniegu, była bardzo popularną w tamtych czasach częścią fizyko-teologii, motywacją której było przekonanie, że badanie przyrody powinno prowadzić ludzi do uznania Stwórcy, a w konsekwencji do kierowania się w życiu Boskim kodeksem moralnym.
Potrzeba wartości duchowych w wychowaniu rodzinnym
W dobie pluralizmu podejścia do zagadnienia wychowania w rodzinie, autor wyraźnie jawi się jako personalista chrześcijański. Współczesne myślenie charakteryzuje też się tym, że nic nie jest jasne i oczywiste, między innymi dlatego autor uznaje też za potrzebne jasne określenie modelu rodziny, który uważa za prawidłowy i właśnie taki model rodziny odczytuje z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku, w artykule 18.: „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”. 1) Z tekstu jasno wynika, że nie ma rodziny bez małżeństwa. 2) Dalej, dowartościowana została kobieta – macierzyństwo. 3) Konstytucja uwzględnia też rolę ojca w rodzinie – rodzicielstwo – nie ma rodzicielstwa bez udziału ojca. Z punktu widzenia duszpastersko-wychowawczego najważniejsze jest odkrycie przyczyn prawidłowych lub nieprawidłowych relacji między małżonkami, wówczas można określić ich wpływ na wychowanie dzieci. Podmiotem wychowania jest dziecko jako osoba ujmowana integralnie: na poziomie biologicznym, psychicznym i duchowym. Jeśli braknie prawidłowego wychowania na którymś z tych poziomów, człowiekowi będzie czegoś brakować. Autor w niniejszym artykule ukazuje potrzebę wdrażania głównych wartości duchowych w wychowaniu rodzinnym. Za Encyklopedią katolicką (t. 4, Lublin 1983, kol. 317–330) „duchowość chrześcijańską” ujmuje autor jako sumę wartości, które rozwijają się w człowieku w perspektywie dojrzewania ku Bogu, począwszy od przyjęcia sakramentu chrztu, aż do pełnego zjednoczenia z Chrystusem i Kościołem.
Biskupi afrykańscy na synodzie papieża Franciszka o rodzinie
Na synodzie w 2015 roku biskupi afrykańscy, obok biskupów polskich, odegrali bardzo istotną rolę, starając się uwolnić dyskusje od ideologicznych postulatów liberalnych środowisk Europy Zachodniej i skierować ku rzeczywistemu rozeznaniu pastoralnemu. Artykuł usiłuje ukazać wkład biskupów afrykańskich, opierając się o publikacje prasowe, jakie pojawiły się w Rzymie podczas synodu oraz wypowiedzi biskupów afrykańskich w auli synodalnej – utrwalone w notatkach przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, któremu autor towarzyszył jako ekspert teologiczny – dotyczące rzeczywistości współczesnego świata, prawdy o małżeństwie i rodzinie oraz duszpasterstwa w służbie tej prawdzie.
Współczesne zagrożenia w wychowywaniu dzieci polskiej rodziny katolickiej
Rodzina jest podstawowym środowiskiem wychowawczym dzieci, odpowiedzialnym za ich rozwój i wychowanie. Rodzina katolicka to wspólnota szczególna, ponieważ nie tylko zapewnia podstawowe warunki do życia i rozwoju, ale pomaga dzieciom wzrastać w wierze i uczestniczy w misji Kościoła. Jednak obecne czasy są pełne niebezpieczeństw i agresji postmodernizmu, który uderza w wartości rodziny i młodego pokolenia. Różne nurty, koncepcje filozoficzne itp. próbują oderwać człowieka i rodzinę od Boga. Bardzo ważnym jest, aby rodzice dawali swym dzieciom przykłady wiary, miłości i prawdy swym codziennym życiem, ponieważ są odpowiedzialni za przygotowanie swych dzieci do odpowiedzialnego życia.
„Jezus wyszedł na górę i przywołał do siebie tych, których sam chciał, a oni przyszli do niego" (Mk 3, 13). Święta Teresa od Dzieciątka Jezus o kapłaństwie
Niniejszy artykuł jest próbą ukazania, w jaki sposób św. Teresa od Dzieciątka Jezus i Najświętszego Oblicza postrzegała kapłaństwo (na podstawie jej pism autobiograficznych a także listów skierowanych do kapłanów). Pierwsza część rozważań ukazuje kapłańskie pragnienia świętej Teresy z Lisieux oraz ukazuje ją jako „Apostołkę Apostołów” – wspierającą kapłanów modlitwą oraz korespondencją. W artykule zostały zarysowane istotne cechy „tożsamości kapłana”, do których należą upodobnienie się do Chrystusa Sługi oraz duch wyrzeczenia. Ukazane zostały także istotne elementy duchowości kapłańskiej, wśród których najważniejsze miejsce zajmuje przeżywanie Eucharystii, jednoczenie się z Chrystusem, czynienie ze swojego życia Mszy Świętej, ofiarowywanie siebie z Jezusem oraz dążenie do tego, aby zostać przemienionym (przeistoczonym) w Jezusa.
Prawa autorskie (c) 2024 Studia Włocławskie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Święta Teresa Benedykta od Krzyża (Edyta Stein). Od poszukiwania prawdy do odnalezienia Krzyża
Teresa Benedykta od Krzyża czyli Edyta Stein, urodzona (1891) w niemieckiej rodzinie żydowskiej, zamordowana (1942) w komorze gazowej w Auschwitz-Birkenau, ogłoszona świętą i patronką Europy (1999) przez Jana Pawła II, przez całe swoje życie poszukiwała prawdy. Marząc o szczęściu i sławie zanurzyła się w wir przygody intelektualnej, studiując germanistykę, historię, psychologię i filozofię. Jednak, jak sama stwierdziła, nie filozofia doprowadziła ją do poznania Boga. Ostatecznie odnalazła Go w katolicyzmie, w tajemnicy Chrystusowego Krzyża jako źródle wiedzy (mądrości), miłości i zbawienia. Opracowanie przedstawia zarys zmagań intelektualno--duchowych Świętej na kanwie znaczących wydarzeń z jej życia. Zastosowano metodę analizy oraz interpretacji źródeł historycznych i hagiologicznych.
Praca pustelnicza według bł. Pawła Giustinianiego
Niniejszy artykuł stanowi próbę analizy doktryny pracy pustelniczej wybitnego eremity i konstytucjonalisty kamedulskiego bł. Pawła Giustinianiego (1476–1528)1, zawartej w jego pismach. W badaniach zastosowano metodę krytyczno-opisową. Wykorzystano zestawione w poniższej bibliografii źródła drukowane: teologiczno-mistyczne i historyczne. W artykule podjęto analizę giustiniańskiego ujęcia zagadnienia pracy jako narzędzia zbawczego oraz scharakteryzowano sformułowane przez błogosławionego zakresy pojęć: narzędzi pracy eremickiej; pracy eremickiej; rodzajów pracy eremickiej; katalogu działań i zaniechań, stanowiących akty pracy pustelniczej; pracy ręcznej eremitów oraz praw, jakimi rządzi się praca eremicka. Na podstawie piśmiennictwa bł. Pawła Giustinianiego zostały sformułowane w tym artykule postulaty de lege ferenda, dotyczące norm na temat pracy pustelników i pustelnic, możliwe do ewentualnego zastosowania w dokumentach, które w przyszłości stanowić będą zespół norm prawa kanonicznego, dotyczących życia pustelniczego.
s. Maria Jana od Trójcy Przenajświętszej OVE
Kierownictwo duchowe w praktyce bł. Doroty z Mątów Wielkich
Artykuł jest analizą biernego i czynnego kierownictwa duchowego bł. Doroty z Mątów Wielkich (1347–1494), będącego najważniejszym sposobem realizacji jej misji w Kościele powszechnym – tzw. misja dorotańska. Wyakcentowano płynne przechodzenie od pierwszego do drugiego rodzaju kierownictwa, wykazano jego walory, opisano kilka reprezentatywnych przypadków, a także wykazano potrzebę intensyfikacji dalszych badań dorotańskich oraz działań organizacyjno-prawnych, w celu ogłoszenia błogosławionej doktorem Kościoła oraz patronką Europy, wobec potrzeby wstawiennictwa przed Trójjedynym Bogiem o ocalenie Europy i cywilizacji łacińskiej przed unicestwieniem.
Droga do świętości w seminaryjnych zapiskach duchowych abp. Bronisława Dąbrowskiego
W artykule podjęto próbę ukazania pragnienia świętości i realizacji drogi ku niej przez kleryka Bronisława Dąbrowskiego, orionistę. Podstawą były jego zapiski duchowe, które nazwał Dzienniczkiem. Młody Dąbrowski wielokrotnie deklaruje w nich pragnienie świętości, szczególnie przynależne stanowi zakonnemu jako drogi zbawienia. Pisze o podejmowanych środkach i działaniach zmierzających do osiągnięcia świętości, wskazując m.in. modlitwę, umartwienia, walkę z grzechem, wierność w wypełnianiu ślubów zakonnych. Co ciekawe, ta – dzisiaj oczywista, soborowa prawda, że do świętości powołani są wszyscy chrześcijanie, nie była znana i rozpowszechniona w czasach, kiedy powstawały jego zapiski.
Diecezjalna rada duszpasterska organem realizowania zasady kolegialności i synodalności w kościele partykularnym
Począwszy od przemówienia papieża Franciszka w 2015 r., który oznajmił, że „synodalność powinna być konstytutywnym wymiarem Kościoła oraz pewną wrażliwością i stylem funkcjonowania osób i wspólnot kościelnych” zaczęto w dyskursie kościelnym wskazywać, że ustrój Kościoła jest nie tyle hierarchiczny, ile synodalny i kolegialny. Przejawem owej zasady kolegialności i synodalności w Kościele jest również działalność diecezjalnej rady duszpasterskiej, instytucji powołanej przez Sobór Watykański II, której regulacje prawne określiły normy Kodeksu prawa kanonicznego z 1983 r. (kan. 511–514). Stanowi ona organ doradczy biskupa diecezjalnego i jest instrumentem współpracy kapłanów, zakonników i osób świeckich z biskupem diecezjalnym i przejawem zasady kolegialności i synodalności w Kościele, stanowiąc forum twórczego dialogu wiernych diecezji. Normy prawne dotyczące tej instytucji zawarte w Kodeksie dotyczą tylko spraw najważniejszych odnoszących się do jej ustanowienia, składu, kadencji, zwoływania, kompetencji i zadań oraz zadań, roli i miejsca w niej biskupa diecezjalnego, pozostawiając prawu partykularnemu unormowanie wielu kwestii wynikających z realiów danej diecezji. Dobrze określony zakres działań i aktywności rady duszpasterskiej oraz funkcja reprezentatywna czynią z niej ważną i znaczącą instytucję współpracy i dialogu we wspólnocie Kościoła partykularnego oraz przejaw realizowania zasady kolegialności i synodalności szczególnie na płaszczyźnie pracy i działalności duszpasterskiej w diecezji.
Ochrona danych osobowych i ich przetwarzania w kościele katolickim w Polsce
W związku z wejściem w życie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych (RODO) Konferencja Episkopatu Polski 13 marca 2018 r. wydała dekret ogólny w sprawie ochrony danych w Kościele katolickim. Dekret wszedł w życie z chwilą jego promulgacji, która nastąpiła 30 kwietnia 2018 r. przez zamieszczenie go na oficjalnej stronie internetowej Konferencji Episkopatu Polski. Biorąc pod uwagę zasady ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem ich danych osobowych, stosowanych w Kościele katolickim w Polsce. Należy podkreślić że ochrona danych osobowych w Kościele była stosowana wiele lat przed wydaniem RODO. Regulowały ją Kodeks prawa kanonicznego z 1983 r. i Kodeks kanonów Kościołów Wschodnich z 1990 r. oraz przepisy Konferencji Episkopatu Polski w formie instrukcji lub dekretów ogólnych.
Komunikacja duszpasterska w sakramencie pokuty i pojednania
Artykuł prezentuje analizę procesu komunikacji zachodzącego między spowiednikiem a penitentem podczas sprawowania sakramentu pokuty i pojednania. Szczególna uwaga została poświęcona roli spowiednika jako szafarza sakramentalnego rozgrzeszenia, który powinien być specjalistą w dziedzinie komunikacji religijnej rozumianej głęboko – jako doprowadzenie do komunii człowieka z Bogiem.
Stoicyzm a współczesna etyka zawodu psychologa
Przedmiotem zainteresowania jest podjęcie naukowej refleksji nad poglądami starożytnych stoików oraz współczesnych założeń etyki zawodu psychologa. Stoicyzm pojmowany jest jako kierunek filozoficzny zakładający, iż cnota jest traktowana jako życie zgodne z zasadami rozumu i jest najwyższym dobrem. Stoicyzm może być również rozumiany jako postawa życiowa wyróżniająca się równowagą duchową i umiejętnością spokoju. Stoicy głosili nie tylko poglądy etyczne. W doktrynie stoików ważna była również problematyka metafizyczna. Według nich cały świat składa się tylko z materii (monizm materialistyczny). Trzecim filarem stoicyzmu była logika. Poglądy stoików ewaluowały w ciągu wielu wieków. W tym kontekście zostały stworzone trzy szkoły. Druga część artykułu poświęcona jest specyfice etyki zawodu psychologa. Etyka zawodu psychologa czerpie swoje założenia z etyki ogólnej. Z kolei z niej zrodziła się etyka szczegółowa. Dopiero z niej ukształtowała się etyka zawodowa. Etyka zawodowa psychologa może być ujmowana w postaci spisanych norm czy zasad odnoszących się do tego, jak w aspekcie moralnym i etycznym powinien postępować psycholog. Psycholog powinien kierować się takimi zasadami swoje założenia z etyki ogólnej. Z kolei z niej zrodziła się etyka szczegółowa. Dopiero z niej ukształtowała się etyka zawodowa. Etyka zawodowa psychologa może być ujmowana w postaci spisanych norm czy zasad odnoszących się do tego, jak w aspekcie moralnym i etycznym powinien postępować psycholog. Psycholog powinien kierować się takimi zasadami jak: a) działanie dla dobra i nieszkodzenie osobom, z którymi pracuje; b) wierność i odpowiedzialność; c) uczciwość i prawość; d) sprawiedliwość; e) szacunek dla ludzkich praw i ludzkiej gotowości. Trzecia część artykułu posiada charakter porównawczy. Dotyczy bowiem współczesnej etyki zawodu psychologa w świetle naczelnych zasad stoicyzmu. Analiza porównawcza dotyczyła takich kwestii jak: a) codzienne zachowanie; b) działanie z rozwagą i namysłem; c) typy charakteru; d) wdzięczność; e) życie i śmierć; f) wola; g) dobroć oraz h) zmiana.
Pandemia COVID. Próba bilansu z punktu widzenia wiary
Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytania, w jaki sposób pandemia COVID-19 wpłynęła na Kościół, jego funkcjonowanie, wiarę chrześcijan i obraz Boga, jaki noszą w sercach. Bilans popandemiczny nie wypada zbyt korzystnie. Obok pięknych przykładów poświęcania się kapelanów szpitalnych oraz sióstr zakonnych w tym trudnym czasie, odnotowano dość sporą liczbę kapłanów, którzy nie stanęli na wysokości zadania i nie odwiedzali chorych. Jeśli chodzi o wiarę, dość często ograniczała się ona do modlitwy o uchronienie przed zakażeniem oraz do prośby o uzdrowienie; często brakowało elementu kluczowego, jakim jest całkowite zawierzenie Bogu, wyrażające się w słowach „Bądź wola Twoja”. Fakt ten wskazuje na głębszy problem wiary katolików polskich – często mają oni obraz Boga-protektora, który ma ich chronić przed wszelkimi chorobami, cierpieniami oraz śmiercią.
Po wyborach parlamentarnych w Polsce w 2023 roku
Tematem artykułu jest zbadanie sytuacji na polskiej scenie politycznej po wyborach w 2023 roku. Do analiz została wykorzystana wiedza z zakresu katolickiej nauki społecznej z uwzględnieniem teologii stosowanej. Główny problem koncentrował się na krytycznej ocenie partii prawicowych ze wskazaniem przyczyn ich wyborczej klęski. W artykule chodziło też o podkreślenie znaczenia czynnego uczestnictwa katolików w polityce. Powinni oni kierować się w swoim zaangażowaniu społecznym dobrem wspólnym, które wymaga respektowania zasady sprawiedliwości. Jest to zgodne również z prawem do wolności religijnej, która instytucjonalnie respektuje autonomię Kościoła i państwa, a jednocześnie pozwala katolikom kierować się prawdą objawioną i nauczaniem Kościoła w aktywności politycznej. Ponieważ wybory w 2023 roku nie rozstrzygnęły problemu przywództwa politycznego w Polsce, ani partyjnie, ani personalnie, dlatego zapewne w krótkim czasie dojdzie do wcześniejszych wyborów parlamentarnych.
Przedmiotem artykułu jest wskazanie najważniejszych trudności związanych z interpretacją wyników badań religii i religijności. Wskazując na społeczno-kulturowe konteksty związane z odczytywaniem wyników takich badań, autor charakteryzuje trzy podstawowe aporie (trudności) interpretacyjne: aporię języka i zastosowanego narzędzia badawczego, aporię interpretacji zachowań o charakterze religijnym oraz aporię powiązaną z intencjami zarówno badacza prowadzącego projekt badawczy jak i intencjami respondenta uczestniczącego w badaniu.
Przyczyny i skutki radykalizacji muzułmańskiej w Kamerunie
Problem wolności religijnej w kulturze prawnej i politycznej Zachodu omawia się najczęściej w odniesieniu do koncepcji praw człowieka i wolności obywatelskich, które są związane z kulturą o charakterze liberalnym, demokratycznym, pluralistycznym i świeckim. Inne spojrzenie prezentuje islam, odwołując się przede wszystkim do swoich źródeł religijnych. Wychodząc z nich, ocenia wszelkie przejawy życia jednostki i społeczeństwa, a także życia gospodarczego. Dążąc do zmiany tych aspektów życia społecznego i gospodarczego, które są negatywne, powołuje się on właśnie na źródła, których interpretacja formalnie zakończyła się w IX w., ale w swojej skrajnej praktyce trwa właściwie do dzisiaj. Dlatego też rodzące się na przełomie XVIII i XIX w. idee reformowania islamu głosiły powrót do jego (idealnych) źródeł – myśli i życia „przodków” (salaf) w wierze, czyli pierwszej wspólnoty muzułmańskiej. Także późniejsze nurty reformatorskie – w tym wyłonione z nich w połowie XX w. ruchy fundamentalistyczne – nawiązywały do tej pierwotnej więzi spraw świeckich i spraw religijnych wyrażonych w Koranie i sunnie, traktując wrogo „panoszące się” elementy kultury Zachodu (europejskiej), w szczególności relatywistyczną etykę i obojętność państwa w stosunku do religii. Tak dzieje się we współczesnym Kamerunie, gdzie rozwijają się ruchy o charakterze salaficko-wahabickim. Najgroźniejsze z nich – tzw. Boko Haram z północnej części kraju – odwołują się do rozpowszechnionej w sąsiedniej Nigerii, jak nigdzie w świecie muzułmańskim, zasady takfiru – wyklęcia ze wspólnoty wierzących muzułmanów. Uprawnia ona Boko Haram do prowadzenia dżihadu także przeciwko innym muzułmanom.
Diecezja płocka jako zaplecze akcji misyjnej (do połowy XIII w.)
Położenie powstałej w 1075 r. diecezji płockiej generowało potrzebę jej zaangażowania w działalność misyjną. Jej granice stanowiły jednocześnie północno-wschodnie granice ówczesnego państwa polskiego. Było więc kwestią czasu, że pogańscy sąsiedzi diecezji mazowieckiej staną się adresatami aktywności misyjnej Kościoła płockiego. Do połowy XIII wieku terenem misyjnym były przede wszystkim Prusy. Niejasne i wątpliwe jest twierdzenie, że Mazowsze mogło stanowić zaplecze dla misji św. Wojciecha i św. Brunona z Kwerfurtu. Kościół płocki uczestniczył jednak pośrednio, przez Bolesława Krzywoustego i grono jego współpracowników, w ewangelizacji Pomorza. O wiele jednak bardziej konkretnie i różnorodnie diecezja płocka zaangażowała się w misję pruską. Promotorami tych działań od połowy XII wieku, we współpracy z książętami mazowieckimi, byli biskupi Aleksander z Malonne, Werner, Gedko, Gunter. Wysiłki chrystianizacji Prus objęły najpierw zabiegi polityczne, ale także włączenie w działalność misyjną benedyktynów i dominikanów. Płocką inicjatywą i wynikiem współpracy ośrodka książęcego i kościelnego było powołanie do istnienia zakonu rycerskiego (Zakon Rycerzy Chrystusowych). Wysiłki te ostatecznie przyćmiło sprowadzenie, także w celach misyjnych, zakonu krzyżackiego, który zdominował z czasem, nie tylko misyjnie, przestrzeń na północnej granicy Polski.
Przyczynek do historii kościoła pw. św. Antoniego Padewskiego w Ostrowie Wielkopolskim
W okresie międzywojennym Ostrów Wielkopolski liczył ponad 33 tys. mieszkańców i posiadał tylko jedną parafię – św. Stanisława Biskupa i Męczennika. Koniecznym było zbudowanie dodatkowego kościoła, o co w szczególny sposób zabiegał proboszcz ostrowskiej fary, ks. Leon Płotka. Artykuł opisuje historię prac budowlanych, rozpoczętych 7 czerwca 1938 r. i zakończonych po wojnie. Parafię erygowano 15 listopada 1947 r.
Rola przykładu świętych w realizacji powołania chrześcijańskiego w pismach bł. bp. Michała Kozala
Kościół od dawna ukazuje w świętych wiarygodne przykłady realizacji powołania chrześcijańskiego. Przedstawia ich jako nawracających się i pokutujących grzeszników, którzy odznaczali się cennymi zaletami. Takie nauczanie spotykamy w kazaniach, przemówieniach i naukach rekolekcyjnych bł. bp. Michała Kozala. Posługiwał się nimi w formacji duchowej kandydatów do kapłaństwa, kapłanów, wiernych świeckich chrześcijan (niewiast i mężczyzn), młodzieży szkolnej i akademiczek. Treść jego nauczania wyznacza temat i strukturę artykułu.
Parafie wieloplebańskie na Kujawach w okresie średniowiecza i odrodzenia
W czasach średniowiecza w niektórych parafiach występowało zjawisko kilku proboszczów w jednej parafii. Pierwsza, udokumentowana, źródłowa wzmianka o takiej praktyce pojawiła się w 1326 r. Od XV wieku władze kościelne zaczęły znosić wieloplebańskie obsady. Proces ten zakończył się w XVI wieku. Artykuł jest próbą charakterystyki parafii wieloplebańskich w południowej części ówczesnej diecezji włocławskiej – wyłącznie na Kujawach, bez Pomorza Gdańskiego.
Udział duchowieństwa diecezji kujawsko-kaliskiej w powstaniu styczniowym
Tekst powstały w 160. rocznicę powstania styczniowego opisuje: w części pierwszej – diecezję w okresie poprzedzającym powstanie, wzrost aktywności politycznej wśród diecezjan, postać bp. M. Marszewskiego i jego odniesienie do powstania, rolę duchowieństwa w budzeniu ducha patriotycznego; w części drugiej – etapy przebiegu walk powstańczych w granicach diecezji oraz zaangażowanie duchowieństwa diecezjalnego i zakonnego w powstanie; w części trzeciej – konkretne formy posługi duchownych w czasie powstania, np. lokalnych naczelników powstania i kapelanów powstańczych, za które byli skazywani przez sądy carskie na szereg kar, poczynając od nadzoru policyjnego i kar pieniężnych, poprzez zesłanie na Syberię, aż do wyroku śmierci. Forma artykułu nie pozwoliła wyczerpać całości zagadnień.
Dekanat koniński na przełomie XVIII i XIX wieku (1750-1850)
Dekanat koniński był jednym ze starszych dekanatów w archidiakonacie gnieźnieńskim archidiecezji gnieźnieńskiej, który na przełomie XVIII i XIX w. przeszedł do diecezji kujawsko-kaliskiej, podlegając konsystorzowi kaliskiemu. Do przedstawienia dekanatu użyto podstawowych danych o liczbie parafii, kapłanów i wiernych, oraz wyliczonych danych dodatkowych: liczba kapłanów na parafię i wiernych na kapłana. Dane te ujęto w 16 przedziałach czasowych. Materiałem źródłowym do badania były dokumenty z wizytacji archidiecezji gnieźnieńskiej, a także schematyzmy archidiecezji gnieźnieńskiej i diecezji kujawsko-kaliskiej.
Trudności duszpasterskie parafii w Krzepicach w przededniu zmian granic diecezjalnych wprowadzonych bullą Ex imposita nobis w 1818 r.
W wyniku zmian administracji granic Kościoła katolickiego na ziemiach polskich powstałych w wyniku ustaleń Kongresu Wiedeńskiego parafia w Krzepicach bullą papieża Piusa VII Ex imposita nobis wydaną 30 czerwca 1818 r. została wyłączona z archidiecezji gnieźnieńskiej i przyłączona do diecezji kujawsko-kaliskiej. W tym czasie parafia borykała się z problemami, które trwały od przekazania jej spod zarządu kanoników regularnych duchowieństwu świeckiemu dekretem sekularyzacyjnym abp. Ignacego Raczyńskiego z 12 grudnia 1809 r. Analiza porównawcza dostępnych źródeł rękopiśmiennych z archiwów kościelnych i państwowych pozwoliła w sposób syntetyczny wykrystalizować podstawowe problemy badawcze skupione wokół niedoboru personalnego duchownych, degradacji zewnętrznej elewacji kościoła, dewastacji zabudowy poklasztornej, upadku prebendy szpitalnej i niedomówień z dawnym proboszczem ks. Patrycym Jankowskim CRL.
Ks. Leon Moczyński – włocławski przedstawiciel cecyliańskiego ruchu odnowy muzyki kościelnej
W XIX wieku w Niemczech pojawił się ruch odnowy muzyki kościelnej zwany cecylianizmem. Jego centrum stała się Ratyzbona ze Szkołą Muzyki Kościelnej, której absolwentem był ks. Leon Moczyński, prezbiter diecezji kujawsko-kaliskiej. Podczas ponad dwudziestoletniej działalności we Włocławku szerzył idee ruchu cecyliańskiego, założył Chóry Katedralne, troszczył się o wykształcenie organistów, komponował, publikował, prowadził zajęcia w Seminarium Duchownym we Włocławku. Jego dzieło, dziś często nieznane, może być powodem dumy diecezji włocławskiej.
Ksiądz Karol Zygmunt Guzenda – włocławski duchowny, wychowawca młodzieży, ofiara II wojny światowej
Celem artykułu jest ukazanie postaci księdza Karola Zygmunta Guzendy. W pierwszej części artykułu ukazano jego młodość, naukę i więź z Włocławkiem. Był wikariuszem i wicekustoszem w katedrze pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Włocławku. Będąc prefektem szkół publicznych stał się wychowawcą dzieci i młodzieży. W dalszej części artykułu przedstawiono jego losy przypadające na okres II wojny światowej. Został aresztowany wraz z grupą nauczycieli z początkiem okupacji niemieckiej i wywieziony do Prus Wschodnich. Po powrocie do Włocławka współtworzył konspirację włocławską. Chroniąc się przed aresztowaniem trafił do Warszawy. Po wybuchu powstania warszawskiego został ponownie aresztowany i trafił do niemieckich obozów koncentracyjnych. Zginął w obozie KL Hersbruck w 1945 r. Jego życiorys wojenny jest tragiczny, pełen hipotez, niewiadomych, ale zasługuje na upamiętnienie.
Wspomnienia Jana Łukomskiego o ks. Antonim Korzybskim z lat 1904–1924
W wyniku pożaru rezydencji biskupów włocławskich w 1920 r., gdzie znajdowało się dziewiętnastowieczne archiwum diecezji kujawsko-kaliskiej, doszło do bezpowrotnej utraty wielu dokumentów, w tym teczek personalnych duchownych. Dzięki wrażliwości historycznej Jana Łukomskiego, siostrzeńca ks. Antoniego Korzybskiego, udało się spisać i przechować wspomnienia na temat tego kapłana diecezji kujawsko-kaliskiej, przede wszystkim z okresu jego pobytu w Rząśni. Były one przekazywane kolejnym pokoleniom familii kultywującej pamięć o swoich przodkach. Artykuł opisuje ten dokument.
Sprawozdanie z działalności Teologicznego Towarzystwa Naukowego Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku w roku 2023
[recenzja] Homini et Ecclesiae serviens. Księga Pamiątkowa dedykowana Księdzu Profesorowi Henrykowi Staniakowi z okazji 70. rocznicy urodzin, red. ks. A. Domaszk SDB i ks. Rafał Kamiński SCMA, Warszawa : Wydawnictwo Naukowe UKSW 2023, 489 s.
[recenzja] Grzegorz Adamiak, Realizacja idei misyjnej w diecezji włocławskiej w latach 1918–2022, Włocławek : Teologiczne Towarzystwo Naukowe Wyższego Semi- narium Duchownego we Włocławku 2024, 347 s.
[recenzja] Michał Widera, Z dziejów parafii w Starokrzepicach. W 110 rocznicę poświęcenia kościoła, Opole : Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego UO 2023, 500 s.
[recenzja] Mariusz Budkiewicz, Bp Michał Kozal, Lipno : [nakł. aut.] 2022, 303 [6] s., il.
[recenzja] Paweł Szuppe, Zło dobrem zwyciężaj – bł. ks. Jerzy Popiełuszko (1947–1984). Materiały do biografii polskiej i polskojęzycznej. Posłowie Eugeniusz Sakowicz, Kraków : Wydawnictwo «scriptum» 2024, 116 s.
[recenzja] Andrzej F. Dziuba, Prymas – kanclerz – patron. Kardynał Stefan Wyszyński, Warszawa : Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego 2021, 457 s.
[recenzja] Marcin Ziółkowski, Dyrygenci i chór bazyliki katedralnej we Włocławku w latach 1888–2020, Włocławek : Wydawnictwo Duszpasterstwa Rolników 2023, 195 s.
[recenzja] Kazimierz Rulka, Działalność teatralna alumnów Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku, Włocławek 2024, 139 s., il.
[recenzja] Piotr Stanisław Głowacki, Cisza pocałunkiem Niebios, Włocławek : Gu- tenberg Design 2024, 83 s.