Ksiądz Karol Zygmunt Guzenda – włocławski duchowny, wychowawca młodzieży, ofiara II wojny światowej
Main Article Content
Abstrakt
Celem artykułu jest ukazanie postaci księdza Karola Zygmunta Guzendy. W pierwszej części artykułu ukazano jego młodość, naukę i więź z Włocławkiem. Był wikariuszem i wicekustoszem w katedrze pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Włocławku. Będąc prefektem szkół publicznych stał się wychowawcą dzieci i młodzieży. W dalszej części artykułu przedstawiono jego losy przypadające na okres II wojny światowej. Został aresztowany wraz z grupą nauczycieli z początkiem okupacji niemieckiej i wywieziony do Prus Wschodnich. Po powrocie do Włocławka współtworzył konspirację włocławską. Chroniąc się przed aresztowaniem trafił do Warszawy. Po wybuchu powstania warszawskiego został ponownie aresztowany i trafił do niemieckich obozów koncentracyjnych. Zginął w obozie KL Hersbruck w 1945 r. Jego życiorys wojenny jest tragiczny, pełen hipotez, niewiadomych, ale zasługuje na upamiętnienie.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Bibliografia
Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Archiwum Kurii Diecezjalnej we Włocławku, Akta osobowe Karola Zygmunta Guzendy, pers 95.
Archiwum Federalne w Berlinie, Zespół Reichsjustizministerium R. 3001.
Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, Materiały ruchu oporu, Zugangsliste [lista nowo przybyłych] z Warszawy 12.08.44.
Arolsen Archives, International Center on Nazi Persecution, Karl Guzenda, https://collections.arolsen-archives.org/de/search/topic/1-1-8-3_01010803--039-386?s=Guzenda [25.01.2024].
— — — — —
Z dziejów kościoła pod wezwaniem św. Józefa w Brzeziu. Kronika kościelna, mps, nlb.
Wspomnienie Marii Stankowskiej z domu Trąbczyńskiej [relacja w posiadaniu autora].
— — — — —
International Tracing Service, Catalogue of camps and prisons in Germany and in german-occupied territories. Sept. 1.st, 1939 – May 8 th, 1945, vol. 1–2, Supplement, Arolsen 1949–1951.
— — — — —
Adamska J., Sziling J., Polscy księża w niemieckich obozach koncentracyjnych. Transport 527 duchownych 13 grudnia 1940 r. z Sachsenhausen do Dachau, Warszawa 2007.
„Biała Księga”, Martyrologium duchowieństwa – Polska XX w. (lata 1914–1989), Guzenda Karol Zygmunt, http://www.swzygmunt.knc.pl/MARTYROLOGIUM/POLISHRELIGIOUS/vPOLISH/HTMs/POLISHRELIGIOUSmartyr0865.htm [25.01.2024].
Biskupski S., Księża polscy w niemieckich obozach koncentracyjnych, Londyn 1946.
Chart E., Spis pomordowanych Polaków w obozie koncentracyjnym w Dachau, Dachau – Monachium – Freimann – Dillingen 1946.
Dębiński J., Duchowieństwo rzymskokatolickie diecezji włocławskiej w latach 1918–1939, Toruń 2010.
Jacewicz W., Woś J., Martyrologium polskiego duchowieństwa rzymskokatolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939–1945: z. 4: Wykaz duchownych zmarłych, zamordowanych lub represjonowanych przez okupanta w archidiecezjach:
mohylowskiej, poznańskiej i wileńskiej oraz w diecezjach: gdańskiej, kamienieckiej, łuckiej, pińskiej, przemyskiej, sandomierskiej, siedleckiej, tarnowskiej, warmińskiej, włocławskiej, w prałaturze pilskiej i wśród duszpasterstwa polonijnego, Warszawa 1978.
Jubileusz 600-lecia konsekracji katedry włocławskiej, red. A. Niemira, Włocławek 2014.
Librowski S., Ofiary zbrodni niemieckiej spośród duchowieństwa diecezji włocławskiej 1939–1945, Włocławek 1947.
Pawlak M., Rys historyczny szkolnictwa średniego we Włocławku, w: Księga Pamiątkowa Gimnazjum i Liceum Ziemi Kujawskiej we Włocławku wydana z okazji Jubileuszu 90-lecia, Włocławek 1992, s. 14–26.
Prefekci włocławscy aresztowani między 15 a 26 X 1939 r., „Ex Cathedra. Miesięcznik Parafii Katedralnej pw. Wniebowzięcia NMP we Włocławku”, 2013, nr 12(130), s. 21.
Słomczyński A., Dom ks. Boduena 1939–1945, Warszawa 1975.
Stankowski W., Niemcy na Pomorzu Gdańskim i Kujawach w latach 1944/45–1940.
Ucieczka, życie codzienne, wysiedlenie, Bydgoszcz 2000.
Stankowski W., Nie umrę śmiercią naturalną... Janina Lech harcerka, poetka, ofiara hitlerowskiego bezprawia oraz jej rodzina. Zapomniani włocławscy bohaterowie, Włocławek 2010.
Stankowski W., Druga wojna światowa w pamięci włocławian. Stan i wyzwania na XXI wiek, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie”, 26(2011), s. 19–38.
Śmigiel K., Kościół katolicki w tzw. Kraju Warty 1939–1945, Lublin 1979.
Vanselow G., KZ Hersbruck. Gröꞵtes Auꞵenlager von Flossenbürg. Największy podobóz Flossenbürga, Kraków 1988.
Zima-Marjańska M., Ekspertyza w sprawie obozu przejściowego w Pruszkowie (Durchgangslager 121 Pruszków) i jego statusu, Warszawa 2022.