Płock diocese as a support for missionary action (until the mid-13th century)
Main Article Content
Abstract
The location of the Płock diocese established in 1075 generated the need for its involvement in missionary activities. Its borders were also the north-eastern borders of then Poland. It was only a matter of time that the pagan neighbors of the Masovian diocese would become addressees of the missionary activity of the Płock Church. Until the mid-thirteenth century, the main mission area was primarily Prussia. It is unclear and questionable whether Mazovia could be a base for the mission of St. Adalbert and St. Bruno-Boniface of Querfurt. The Płock church also participated indirectly, through Bolesław Krzywousty and a group of collaborators, in the evangelization of Pomerania. However, the Płock diocese engaged in the Prussian mission much more specifically and in a plenty of ways. Bishops Alexander of Malonne, Werner, Gedko, and Gunter were the promoters of these activities from the mid-12th century, in cooperation with the dukes of Mazovia. The efforts to Christianization of Prussia included not only political efforts, but also the Benedictine and Dominican orders in the missions. The initiative and the result of cooperation between the princes and the church centers was the establishment of a knightly order (Order of the Knights of Christ). These efforts were ultimately overshadowed by the bringing, also for missionary purposes, the Teutonic Order, which, over time, dominated, not only missionary, but also the area on the northern border of Poland.
Downloads
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
References
Baran-Kozłowski W., Misje pruskie w pierwszej połowie XIII wieku, Piotrków Trybunalski 2018.
Biniaś-Szkopek M., Bolesław Kędzierzawy, Poznań 2014.
Deptuła C., Kościół płocki w XII wieku, StPł, 3(1975), s. 67–84.
Deptuła C., Krąg kościelny płocki w XII wieku, RHum, 8(1959), nr 2, s. 5–122.
Fałkowski W., List Brunona z Kwerfurtu do króla Henryka II, w: Bruno z Kwerfurtu. Osoba – dzieło – epoka, red. M. Dygo, W. Fałkowski, Pułtusk 2010, s. 179–207.
Gieysztor A., Trzy stulecia najdawniejszego Mazowsza (połowa X – połowa XIII w.), w: Dzieje Mazowsza do 1526 roku, red. A. Gieysztor, H. Samsonowicz, Warszawa 1994, s. 85–131.
Góralski W., Kapituła katedralna w Płocku XII–XVI w., Płock 1979.
Graczyk W., Paweł Giżycki. Biskup płocki (1439–1463), Płock 1999.
Grzybowski M., Bolesław III Krzywousty i jego stosunek do Kościoła, NPł, 1985, nr 3, s. 44–48.
Grzybowski M., Misja świętego Wojciecha na północnym Mazowszu, w drodze do Prus i jego męczeńska śmierć, „Studia i materiały do dziejów Ziemi Zawkrzeńskiej”, 4(1998), s. 27–35.
Güttner-Sporzyński von D., Od misji do wojny świętej i krucjaty. Chrzest pogan w kręgu środkowoeuropejskim a ideologia krucjatowa, w: Chrystianizacja „Młodszej Europy”, Poznań 2017, red. J. Dobosz, J. Strzelczyk, M. Matla, s. 201–219.
Hochleitner J., Misja św. Wojciecha: próba usystematyzowania przyczyn i uwarunkowań, StEl, 3(2001), s. 29–41.
Kamiński K., Zakon Rycerzy Chrystusowych – Bracia Dobrzyńscy – Bracia Drohiccy, „Drohiczyński Przegląd Naukowy”, 6(2014), s. 315–342.
Koczy L., Misje polskie w Prusach i na Pomorzu za czasów Bolesławów, AMis, 6(1934), s. 52–186.
Kostanecki S., Bolesław III Zwycięski, zwany Krzywoustym, i Płock, NPł, 1985, nr 3, s. 16–22. DOI: https://doi.org/10.1177/003368828501600204
Krzesiński M., Św. Wojciech, opat Astryk-Atanazy, Bolesław Chrobry, św. Bruno z Kwerfuertu i Płock. Szkice historyczne Płocka X wieku, Warszawa 2015.
Kumor B., Praktyka misyjna Kościoła w X wieku, NP, 69(1988), s. 23–37, DOI: 10.52204/np.1988.69.23-37. DOI: https://doi.org/10.52204/np.1988.69.23-37
Kuźniewska Z., Północno-wschodnia granica diecezji płockiej w przekroju historycznym, w: Mazowsze północne i jego sąsiedzi od średniowiecza do czasów współczesnych, Ciechanów 2009, red. R. Sajkowski, L. Zygner, s. 91–104.
Kuźniewska Z., Sąsiedztwo diecezji płockiej i włocławskiej oraz problemy z tym związane, NPł, 2004, nr 3, s. 4–13.
Labuda G., Kto był założycielem biskupstwa płockiego?, NPł, 1989, nr 1, s. 9–11.
Labuda G., O nadaniu biskupa Chrystiana dla Dobrzyńców z roku 1228, RHum, 20(1972), nr 2, s. 443–450.
Maciejewski J., Średniowieczny misjonarz a Millenium Litwy. Bruno z Kwerfurtu i jego ostatnia misja, w: Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Ksiestwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy, red. J. Mędelska, Z. Sawaniewska-Mochowa, Bydgoszcz 2010, s. 29–35.
Masalski R., Metody misyjne bp. Bernarda Hiszpana i bp. Ottona z Bambergu. Analiza porównawcza, „Colloquia Theologica Ottoniana”, 1(2017), s. 59–72, DOI: 10.18276/cto.2017.1-04. DOI: https://doi.org/10.18276/cto.2017.1-04
Michałowski R., Król czy misjonarz? Rozumienie misji w X/XI wieku, w: Bruno z Kwerfurtu. Osoba – dzieło – epoka, red. M. Dydo, W. Fałkowski, Pułtusk 2010, s. 129–144.
Mielczarski S., Działalność misyjna Wojciecha i Ottona, „Studia Gdańskie”, 9(1993), s. 61–74.
Nowowiejski A.J., Płock. Monografia historyczna, Płock 1930.
Pacuski K, Początki benedyktyńskiego opactwa św. Wojciecha w grodzie płockim, NPł, 1995, nr 4, s. 3–9.
Pacuski K., Parafie diecezji płockiej od XI–XVI wieku, NPł, 1996, nr 1, s. 3–6.
Pisz B., Benedyktyni na grodzie płockim, NPł, 1977, nr 3, s. 22–25.
Powierski J., Śmierć świętego Wojciecha i jej miejsce w świetle starszych źródeł, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 3(1993), s. 375–389.
Ratzinger J., Wprowadzenie w chrześcijaństwo, Kraków 2018.
Rosik S., Bolesław Krzywousty, Wrocław 2013.
Rutkowski A., Początki dominikanów płockich na tle polityki Konrada I Mazowieckiego, NPł, 1970, nr 3, s. 22–29.
Rycerze Chrystusowi z Prus. Historia Zakonu Braci Dobrzyńskich, red. A. Szalkowski, Rypin 2011.
Ščavinskas M., Kilka uwag w kwestii arcybiskupstwa misyjnego św. Brunona z Kwerfurtu, w: Bruno z Kwerfurtu. Osoba – dzieło – epoka, red. M. Dygo, W. Fałkowski, Pułtusk 2010, s. 255–268.
Sosnowski M., Kilka uwag o chronologii życia i twórczości Brunona z Kwerfurtu, RHis, 82(2016), s. 63–77, DOI: 10.12775/rh.2016.02. DOI: https://doi.org/10.12775/RH.2016.02
Sosnowski M., Strategia misyjna ad gentes na łacińskim Zachodzie – dylematy i rozwiązania, w: Chrystianizacja „Młodszej Europy”, red. J. Dobosz, J. Strzelczyk, M. Matla, Poznań 2017, s. 221–249.
Strzelczyk J., „Diabeł” Swarożyc czy św. Maurycy? Bruno z Kwerfurtu – apostoł ludów wschodnich, w: J. Strzelczyk, Apostołowie Europy, Poznań 2010, s. 203–220.
Strzelczyk J., Biskup, misjonarz i dyplomata. Otton z Bambergu – apostoł Pomorzan, w: J. Strzelczyk, Apostołowie Europy, Poznań 2010, s. 221–239.
Strzelczyk J., Kwiat szkarłatny. Wojciech/Adalbert – apostoł Prusów, w: J. Strzelczyk, Apostołowie Europy, Poznań 2010, s. 172–202.
Strzelczyk J., Rozmowa o historii misji średniowiecznych, „Annales Missiologici Posnanienses”, 19(2014), s. 7–36, DOI: 10.14746/amp.2014.19.1. DOI: https://doi.org/10.14746/amp.2014.19.1
Sułowski Z., Początki organizacji kościelnej na Mazowszu, StPł, 3(1975), s. 35–43.
Szafrański W., Początki biskupstwa płockiego w świetle wykopalisk, MPP, 60(1975), nr 1, s. 20–40.
Szafrański W., Zygner L., Płock w dobie narodzin państwa Piastów, w: Dzieje Płocka, t. 1, red. M. Kallas, Płock 2000, s. 25–42.
Teterycz-Puzio A., Konrad Mazowiecki Kniaź Wielki Lacki (1187/1189 – 31 sierpnia 1247), Kraków 2019.
Umiński J., Misja pruska w początkach XIII wieku, AtK, 17(1926), z. 1, s. 15–33.
Umiński J., Misja pruska w początkach XIII wieku (dokończenie), AtK, 17(1926), z. 2, s. 162–182.
Umiński J., Rola Bolesława Krzywoustego w uchrześcijanieniu Zachodniego Pomorza, CTh, 21(1949), fasc. 4, s. 383–417.
Umiński J., Rola Bolesława Krzywoustego w uchrześcijanieniu Zachodniego Pomorza (ciąg dalszy), CTh, 22(1950/1951), fasc. 1, s. 18–41.
Wojtkowski M., Uposażenie Rycerzy Chrystusowych w Ziemi Dobrzyńskiej w latach 1228–1235, „Ziemia Dobrzyńska”, 6(1999), s. 9–19.
Zbudniewek J., Znaczenie misji i męczeństwa św. Wojciecha w Polsce, NPł, 2000, nr 3, s. 3–7.
Zientara B., Związki Pomorza Zachodniego z Polską, „Przegląd Historyczny”, 61(1970), nr 2, s. 192–232.
Żebrowski T., Kościół (X–XIII w.), w: Dzieje Mazowsza do 1526 roku, red. A. Gieysztor, H. Samsonowicz, Warszawa 1994, s. 132–162.
Żebrowski T., Początki diecezji płockiej, MPP, 60(1975), nr 4, s. 132–160.
Żebrowski T., Rola ośrodka kościelnego płockiego w dziejach Polski w średniowieczu, NPł, 1987, nr 3, s. 29–34.
Żebrowski T., Stolica książąt mazowieckich i płockich (1138–1495), w: Dzieje Płocka, t. 1, red. M. Kallas, Płock 2000, s. 43–98.
Żebrowski T., Zarys dziejów diecezji płockiej, Płock 1976.