„Dobre poważanie jest lepsze niż złoto i srebro” Życie społeczne i religijne w parafii kłobuckiej na tle relacji ks. Ignacego Jarnuszkiewicza z rodziną Lemańskich
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
Upowszechnienie praktyk religijnych wśród społeczeństwa Królestwa Polskiego zdecydowanie rozwinęło się w pierwszej połowie XIX w. To zjawisko potwierdzają akta wizytacji dziekańskich i biskupich w parafiach diecezji kujawsko-kaliskiej. Przejawy obojętności religijnej wypływały z środowisk dworskich i urzędniczych. W przypadku parafii w Kłobucku, w której proboszczem w latach 1838-1885 był ks. Ignacy Jarnuszkiewicz, poziom gorliwości religijnej wiernych był zadowalający. Cieniem na relacjach społecznych i religijnych kładła się postawa właścicieli dóbr zagórskich – Benedykta Lemańskiego i jego syna Edwarda, którzy posiadając pokaźny majątek cechowali się autorytarnym traktowaniem podległych im włościan. Z taką postawą wobec swoich parafian nie zgadzał się proboszcz, który również stał się obiektem drwin z ich strony i deprecjonowania pozycji Kościoła i stanu duchownego. Rozwój działań powstania styczniowego doprowadziły do zakończenia trudnego okresu dla społeczności Kłobucka, kiedy oddziały kpt. Józefa Oksińskiego dokonały samosądu na znienawidzonym tyranie Edmundzie Lemańskim. Tragiczne wydarzenie pozwoliło włościanom odczuć ulgę i rozpocząć budowanie przyjaznego środowiska dla życia społecznego i religijnego.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Przyjęto 2026-06-29
Opublikowano 2026-10-03
Bibliografia
Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. Ks. W. Patykiewicza
Księgi dziekańskie
Akta dziekana dekanatu częstochowskiego tyczące się kościoła parafialnego w Kłobucku [1800-1863], sygn. KD 57.
Akta dziekana dekanatu częstochowskiego tyczące się kościoła parafialnego w Kłobucku [1838-1901], sygn. KD 58.
Archiwum Diecezjalne we Włocławku
Akta Konsystorza Głównego Włocławskiego
Akta personalne Ignacego Jarnuszkiewicza, sygn. AKDWł, pers. 189.
Akta personalne Adama Sadowskiego, sygn. AKDWł, pers. 521.
Archiwum Państwowe w Częstochowie
Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej w Kłobucku
Duplikaty akt urodzenia, zaślubin i zejść parafii Kłobuck z 1838 r., sygn. ASCPK 83.
Duplikaty akt urodzonych, małżeństw i zmarłych parafii Kłobuck z 1844 r., sygn. ASCPK 95.
Duplikaty akt urodzonych, zaślubionych i zmarłych parafii miasta Kłobucka z 1856 r., sygn. ASCPK 117.
Catalogus ecclesiarum et utriusque cleri tam saecularis quam regularis dioecesis Vladislaviensis seu Calissiensis pro Anno Domini 1854, Varsaviae 1853.
Ordo Divini offici ad usum dioecese Vladislaviensis seu Calissiensis pro Anno Domini 1863, Varsaviae 1862.
Catalogus ecclesiarum et utriusque cleri tam saecularis quam regularis dioecesis Vladislaviensis seu Calissiensis pro Anno Domini 1870, Varsaviae 1869.
Catalogus ecclesiarum et utriusque cleri tam saecularis quam regularis dioecesis Vladislaviensis seu Calissiensis pro Anno Domini 1886, Varsaviae 1885.
Brzózka A., Wójciki A., Kłobuckie cmentarze, w: Zarys dziejów Kłobucka, parafii św. Marcina i okolic, red. W. Korpeta, A. Sękiewicz, Kłobuck 2017, s. 349.
Chodyński S., Katalog prałatów i kanoników włocławskich, oprac. I. Tomczak, G. Sztandera, Włocławek 2025.
Formanowicz M., Wielkopolskie korzenie Lemańskich herbu Bukowczyk, „Rocznik Wielkopolskiego Towarzystwa Genealogicznego Gniazdo” R. 7 (2014), s. 67-77.
„Gazeta Warszawska” R. 94 (1856) nr 232 z 23 VIII/4 IX 1856 r., s. 1.
Kęsik K., Duchowieństwo katolickie powiatu wieluńskiego a sprawa narodowa w latach 1842-1865, „Rocznik Zduńskowolski” 1(2023), s. 39-75.
Kietlińska M., Wspomnienia, Kraków 1986.
Kubicki P., Bojownicy kapłani za sprawę Kościoła i ojczyzny w latach 1861-1915, Sandomierz 1933, cz. 1, t. 1.
Michalski Cz., W okresie wojen napoleońskich i powstań narodowych, w: Kłobuck. Dzieje miasta i gminy (do roku 1939), red. F. Kiryk, Kraków 1998, s. 247-299.
Niebelski E., Autografy księży zesłanych do syberyjskiej Tunki w ramach represji po powstaniu 1863 roku, „Nasza Przeszłość” 99(2003), s. 417-422.
Olszewski D., Przemiany społeczno-religijne w Królestwie Polskim w pierwszej połowie XIX w., Lublin 1984.
Oxiński J., Wspomnienia z powstania polskiego 1863-1864, Warszawa 1965.
Poniński A., Sękiewicz A., Ksiądz kanonik Ignacy Jarnuszkiewicz, w: Zarys dziejów Kłobucka, parafii św. Marcina i okolic, red. W. Korpeta, A. Sękiewicz, Kłobuck 2017, s. 214.
Rola H., Powstanie styczniowe w regionie częstochowskim, „Zaranie Śląskie” 1(1963) s. 60-64.
Seweryn J., Udział duchowieństwa diecezji kujawsko-kaliskiej w powstaniu styczniowym, Włocławek 2003.
Skwarczyński Z., Sprawa zagórska, „Prace Polonistyczne Studies in Polish Literature” 35(1979).
Straszewski J., Wspomnienie pośmiertne o śp. ks. M. Ziarniewiczu, „Kronika Diecezji Kujawsko-Kaliskiej” 11(1917), nr 9, s. 284-285.
Wlaźlak W., Sądownictwo kościelne w diecezji włocławskiej czyli kaliskiej (1819-1918), „Czasopismo Prawno-Historyczne” 54(2002), z. 1, s. 365-385.