Misjonarze franciszkańscy w Bornu i na ziemiach Hausa w XVII, XVIII i XIX w.
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
Wyprawy misjonarzy franciszkańskich przez Saharę, na ziemie imperium Borno oraz państw Hausa zaliczyć należy do pionierskich wypraw europejskich. Są one jednak mało znane, gdyż misjonarze nie pozostawili po sobie zbyt wielu szczegółów etnograficznych, relacji politycznych, danych geograficznych, itp. Wyprawy te inspirowała chęć dotarcia do wiernych chrześcijan, którzy – według wielu relacji – mieli żyć na południe od Sahary, w sąsiedztwie Borno. Polskiego czytelnika z pewnością może najbardziej zainteresować wyprawa misyjna z lat 1710-1711, w której wzięli udział Carlo Maria di Genova oraz Severino da Silesia recte Seweryn Jung z Głogówka, na Śląsku. Artykuł przedstawia te pierwsze wyprawy franciszkańskie w kontekście kulturowo-religijnym XVII, XVIII i XIX w.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Przyjęto 2026-06-21
Opublikowano 2026-10-03
Bibliografia
1710, July 20th. The before -mentioned Rev. Carlo Maria of Genoa , prefect of Bornou, and Father Serafino, his companion, departed from Fezzan (…), „Quarterly Review” 18 (1818), s. 374-376. [Jest to obszerny przypis w tekście Narrative of an Expedition to explore The River Zair…” (s. 335-379)]
Akubor E. O., Akinwale A. (red.), Sowing in the Desert: Birth and Growth of the Catholic Diocese of Sokoto, Sokoto 2014
Ayandele E.A., The Missionary Factor in Northern Nigeria 1870-1918, w: Kalu O.U. (red.), The History of Christianity in West Africa, London-NewYork 1980
Baumann, H., Westermann, D. Les peuples et les civilisations de l’Afrique suivi de les langues et l’éducation (przeł. H. Homburger), Paris 1957
Cyffer N., Hutchison J. (red.), Dictionary of the Kanuri language. University of Maiduguri, Dordrecht, Holland, Providence, RI, U.S.A 1990
Dewière R., Du lac Tchad à La Mecque. Le sultanat du Borno et son monde (XVIe-XVIIe siècle), Paris 2017
Ehrenkreutz, A.S., The Year 414/1023–4 in the Commercial Life of Zawila, w: J.A. Bellamy, A. Arbor (red.), Studies in Near Eastern Culture and History, Michigan 1990
Fardé P., Copie van de Brieven van den godvruchtigen religeus Broeder Pieter Fardé, Minderbroeder Recollect van de provincie S. Ioseph in 't Graefshap van Vlandern, en ander brieven van divershe, etc., Weduwe van Franciscus Beernaerts 1778
Fisher H., Firearms in the Central Sudan, „Journal of African History” XII (1971), s. 215-239.
Gray R., Christian traces and a Franciscan mission in the Central Sudan, 1700-1711, „Journal of African History”, VIII (1967), s. 383-393
Haberlandt A., Afrika, w: G. Buschan (red.), Illustrierte Volkerkunde in zwei banden. Vol.1, Vergleichende Volkerkunde Amerika-Afrika, Stuttgart 1922, s. 428-612
Hickey R., Filippo da Segni's Journey from Tripoli to Kukawa in 1850, „International Journal of African Historical Studies” 18 (1985) nr 1
Hickey R., The first visit by a Catholic priest to Borno in 1850, „Savanna” 5 (1976) nr (1), s. 45-54
Hickey R., The Trans-Saharan Missions to Northern Nigeria, „JORAS. Nigerian Journal of Religion and Society” 5 (2015), s. 92-101
Kalck P., Histoire de la République Centrafricaine des origines préhistoriques à nos jour. Paris: Berger-Levrault 1974
Karpiński R., Severino da Silesia recte Seweryn Jung z Głogówka. Zapomniany franciszkanin-reformat w Centralnym Sudanie na początku XVIII wieku, „Przegląd Historyczny” (1999) 90(4), s. 399-414
Karpiński R., Sudan Centralny do końca XVI w., w: Tymowski M. (red.), Historia Afryki do początku XIX w., Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1996, s. 498-544
Karpiński R., Sudan Centralny w XVII i XVIII w., w: Tymowski M. (red.), Historia Afryki do początku XIX w., Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1996, s. 850-871.
Kenny J., A seventeenth century Belgian visitor to Agadez and the north of Nigeria: Pieter Fardé, „Journal of the Historical Society of Nigeria”, 10 (1981) 4, s. 73-89
Kenny J., The Catholic Church in Tropical Africa, 1445-1850, Ibadan 1983
Kenny J., The Catholic Church in Tropical Africa, 1445-1850, Ibadan 1983
Lange, D., A Sudanic chronicle: the Borno Expeditions of Idrīs Alauma (1564–1576): according to the account of Ahmad b. Furtū. Arabic text, English translation, commentary and geographical gazetteer, Stuttgart 1987
Lewicki T., Quelques extraits inedits relatifs aux voyages des commercants et des missionaires ibddites nord-africains au pays du Soudan occidental au moyen-âge, „Folia Orientalia” II (1960-61), s. 1-27
Meunier O., Les routes de l’Islam. Anthropologie politique de l’islamisation de l’Afrique de l’Ouest en général et du pays hawsa en particulier du VIIIe au XIXe siècle, Paris 1997
Mulders A., Missionsgeschichte. Die Ausbreitung des katholischen Glaubens. Aus dem Niderländischen von Johannes Madey, Regensburg 1960
Ndera J. D., Kwararafa Kingdom in the Benue Valley of Nigeria: Colonial Creation or reality?, w: A.S. Ihuah, Z.A. Gundu (red.), Archaeology, History and Environment in the Middle Benue Valley Nigeria: Essays in Honour of Bassey Wai Andah, Saarbrücken 2011, s. 108-117
Palmer, H. R., History of Katsina, „Journal of the Royal African Society” 26 (1927), nr 103, s. 216–236
Piłaszewicz S., Potęga Księgi i Miecza Prawdy. Religia, cywilizacja i kultura islamu w Afryce Zachodniej, Warszawa 1994
Rasmussen L., Christian-Muslim Relations in Africa: the Cases of Northern Nigeria and Tanzania Compared, London 1993
Różański J., Maksymilian Ryłło SJ u początków drugiej ewangelizacji Sudanu, w: Waldemar Cisło, Jarosław Różański, Maciej Ząbek (red.), Bilad as-Sudan – Między przeszłością a teraźniejszością, Pelplin 2020, s. 161-181
Różański J., Religia i władza. Główne nurty islamu kameruńskiego, Pelplin 2023
Tommaso, T., Viaggio del Padre Filippo da Segni da Tripoli di Barberia al Bournou nel 1850, „Bollettino della Societá Geografica Italiana” (1870), s. 137-150
Triaud J.-L., Idris Alaoma, w: C.-A. Julien (red.). Les Africains, vol. 3. Paris 1977, s. 45–71
Vidal P., Tazunu, nana modé, toala, ou: de l’archéologie des cultures africaines et centrafricaines et leur Histoire Ancienne, Bangui 1982
Zeltner J.C., Pages d'histoire du Kanem, pays tchadien, Paris 1980
Zito G., Religiosi siciliani missionari tra Seicento e Settecento, w: G. Martina, U. Dovere (red.), Il cammino dell’evangelizzazione: problemi storiografici. Atti del XII Convegno di Studio dell’Associazione Italiana dei Professori di Storia della Chiesa (Palermo 19-22 settembre 2000), Bologna Mulino 2001, s. 163-208