Priest Karol Zygmunt Guzenda – clergyman from Włocławek, youth educator, victim of World War II
Main Article Content
Abstract
The aim of the article is to present the figure of priest Karol Zygmunt Guzenda. The first part of the article shows his youth, education and bond with Włocławek. He was a vicar and deputy curator at the cathedral of St. Assumption of the Blessed Virgin Mary in Włocławek. As the prefect of public schools, he became an educator of children and youth. The rest of the article presents its fate during World War II. He was arrested together with a group of teachers at the beginning of the German occupation and deported to East Prussia. After returning to Włocławek, he co-founded the Włocławek conspiracy. To avoid arrest, he ended up in Warsaw. After the outbreak of the Warsaw Uprising, he was arrested again and sent to German concentration camps. He died in KL Hersbruck in 1945. His war biography is tragic, full of hypotheses and unknowns, but it deserves to be commemorated.
Downloads
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
References
Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Archiwum Kurii Diecezjalnej we Włocławku, Akta osobowe Karola Zygmunta Guzendy, pers 95.
Archiwum Federalne w Berlinie, Zespół Reichsjustizministerium R. 3001.
Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, Materiały ruchu oporu, Zugangsliste [lista nowo przybyłych] z Warszawy 12.08.44.
Arolsen Archives, International Center on Nazi Persecution, Karl Guzenda, https://collections.arolsen-archives.org/de/search/topic/1-1-8-3_01010803--039-386?s=Guzenda [25.01.2024].
— — — — —
Z dziejów kościoła pod wezwaniem św. Józefa w Brzeziu. Kronika kościelna, mps, nlb.
Wspomnienie Marii Stankowskiej z domu Trąbczyńskiej [relacja w posiadaniu autora].
— — — — —
International Tracing Service, Catalogue of camps and prisons in Germany and in german-occupied territories. Sept. 1.st, 1939 – May 8 th, 1945, vol. 1–2, Supplement, Arolsen 1949–1951.
— — — — —
Adamska J., Sziling J., Polscy księża w niemieckich obozach koncentracyjnych. Transport 527 duchownych 13 grudnia 1940 r. z Sachsenhausen do Dachau, Warszawa 2007.
„Biała Księga”, Martyrologium duchowieństwa – Polska XX w. (lata 1914–1989), Guzenda Karol Zygmunt, http://www.swzygmunt.knc.pl/MARTYROLOGIUM/POLISHRELIGIOUS/vPOLISH/HTMs/POLISHRELIGIOUSmartyr0865.htm [25.01.2024].
Biskupski S., Księża polscy w niemieckich obozach koncentracyjnych, Londyn 1946.
Chart E., Spis pomordowanych Polaków w obozie koncentracyjnym w Dachau, Dachau – Monachium – Freimann – Dillingen 1946.
Dębiński J., Duchowieństwo rzymskokatolickie diecezji włocławskiej w latach 1918–1939, Toruń 2010.
Jacewicz W., Woś J., Martyrologium polskiego duchowieństwa rzymskokatolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939–1945: z. 4: Wykaz duchownych zmarłych, zamordowanych lub represjonowanych przez okupanta w archidiecezjach:
mohylowskiej, poznańskiej i wileńskiej oraz w diecezjach: gdańskiej, kamienieckiej, łuckiej, pińskiej, przemyskiej, sandomierskiej, siedleckiej, tarnowskiej, warmińskiej, włocławskiej, w prałaturze pilskiej i wśród duszpasterstwa polonijnego, Warszawa 1978.
Jubileusz 600-lecia konsekracji katedry włocławskiej, red. A. Niemira, Włocławek 2014.
Librowski S., Ofiary zbrodni niemieckiej spośród duchowieństwa diecezji włocławskiej 1939–1945, Włocławek 1947.
Pawlak M., Rys historyczny szkolnictwa średniego we Włocławku, w: Księga Pamiątkowa Gimnazjum i Liceum Ziemi Kujawskiej we Włocławku wydana z okazji Jubileuszu 90-lecia, Włocławek 1992, s. 14–26.
Prefekci włocławscy aresztowani między 15 a 26 X 1939 r., „Ex Cathedra. Miesięcznik Parafii Katedralnej pw. Wniebowzięcia NMP we Włocławku”, 2013, nr 12(130), s. 21.
Słomczyński A., Dom ks. Boduena 1939–1945, Warszawa 1975.
Stankowski W., Niemcy na Pomorzu Gdańskim i Kujawach w latach 1944/45–1940.
Ucieczka, życie codzienne, wysiedlenie, Bydgoszcz 2000.
Stankowski W., Nie umrę śmiercią naturalną... Janina Lech harcerka, poetka, ofiara hitlerowskiego bezprawia oraz jej rodzina. Zapomniani włocławscy bohaterowie, Włocławek 2010.
Stankowski W., Druga wojna światowa w pamięci włocławian. Stan i wyzwania na XXI wiek, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie”, 26(2011), s. 19–38.
Śmigiel K., Kościół katolicki w tzw. Kraju Warty 1939–1945, Lublin 1979.
Vanselow G., KZ Hersbruck. Gröꞵtes Auꞵenlager von Flossenbürg. Największy podobóz Flossenbürga, Kraków 1988.
Zima-Marjańska M., Ekspertyza w sprawie obozu przejściowego w Pruszkowie (Durchgangslager 121 Pruszków) i jego statusu, Warszawa 2022.